Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցը նշվելու է աշխարհաքաղաքական վերջին զարգացումների կոնտեքստից դուրս. Գ. Չուգասզյան

Tert.am-ի հետ զրույցում Նախախորհրդարանի համակարգող Գարեգին Չուգասզյանը, անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցից հայկական աշխարհի սպասելիքներին, նկատեց, որ հայության շրջանում դեռևս գերակշռում են իներցիոն ուժերը, այսինքն՝ 100-ամյա տարելիցը պատրաստվում են նշել առանց հաշվի առնելու դարակազմիկ փոփոխությունները: «Միջազգային իրադրությունը կտրուկ փոխվել է, և դա, եղավ հարյուրամյակի շեմին: Ե՛վ մեր Հյուսիսում, և՛ Հարավում տեղի են ունենում տեկտոնական փոփոխություններ և դա որոշակիորեն փոխում է մեր պատկերացումները, թե մենք ինչ ակնկալիքներ կարող ենք ունենալու»,- նկատեց բանախոսը:

-Պարո՛ն Չուգասզյան, Նախախորհրդարանի պայմանական անվանմամբ բանաձևը «100-ամյա տարելիցն առանց վարչախմբի» հայտնի է, այսուհանդերձ, քայլեր, միջոցառումներ արվելու են և այս իմաստով ի՞նչ սպասելիքներ ունեք հարյուրամյակից՝ Հայկական հարցի լուծման ուղղությամբ՝ բարոյահոգեբանական այս պայմաններում:
– Ժողովուրդը, իհարկե, կարող է սպասելիքներ, ցանկություններ ունենալ, բայց լծակները վարչախմբի ձեռքին են: Եվ հարյուրամյակի նախապատրաստման հետ կապված այն, ինչ լսում ենք, որևիցե ձևով ակնկալիքներին չի համապատասխանում: Անգամ 90-ամյակին նախապատրաստվելիս ավելի շատ բան էր արվում, քան հիմա:

-Սակայն, որքանով ես եմ տեղյակ, շատ բաներ չեն հրապարակվում, անգամ՝ գաղտնի է պահվում, որպեսզի թուրքերը հակաքայլեր չմշակեն և այլն: Կոնկրետ, ի՞նչ եք լսել, որ Ձեզ արդեն հիասթափեցրել է:
– Գաղտնի քայլերի մասին, չեմ կարող դատել: 21-րդ դարում ՝«Վիկիլիկսի» և Սնոուդենի աշխարհում դիվանագիտական գաղտնիքները այլևս պահելը շատ բարդ խնդիր է, եթե ոչ անհնար: Ուրեմն, փաստորեն, գաղտնի են պահում սեփական ժողովրդից: Ուրեմն՝ պետք էր աշխատել հրապարակավ: Եվ խնդիրը այն է, որ մեր ներքին բարոյահոգեբանական վիճակը շատ ավելի կարևոր է, քան թե արտաքին ճանաչման հարցերը: Ինչպե՞ս ենք ընկալում մեր ճակատագիրը, մեր ժողովուրդը արդյո՞ք գիտի ուր է գնում, 2-րդ հարյուրամյակում: Հարյուրամյակը սիմվոլիկ թիվ է, բայց նաև դարաշրջանի փոփոխություն է իրենով խորհրդանշում: Այսինքն՝ մեզ համար կարևոր է, որ հասկանանք՝ ինչ դարաշրջան ենք մտնում: Նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ է: Մենք և աշխարհը հիմա հայտնվել ենք մի փուլում, որտեղ ուժերի չոր հաշվառման խնդիր է դրված:

Ուկրաինական դեպքերը խորհրդանշեցին միջազգային նոր իրավիճակը, երբ միջազգային երաշխիքներն այլև ոչինչ չեն նշանակում: Ուկրաինայի պարագայում կային սահմանների անփոփոխության գերտերությունների կողմից տրված գրավոր երաշխիքներ, և ի՞նչ: Տվյալ երկրի չոր հաշվարկների հարց է, թե արդո՞ք ինքը կարողանում է իր ուժերով ապահովել իր սահմանները: Նույնը վերաբերում է բոլոր երկրներին: Այսինքն՝ միջազգային իրադրությունը կտրուկ այլ է, և դա, կրկնում եմ, եղավ հարյուրամյակի շեմին ու նաև՝ դարաշրջանը փոխվեց: Ե՛վ Հյուսիսում, և՛ Հարավում տեղի ունեցան, ես կասեի՝ տեկտոնական փոփոխություններ, որոնք բերեցին անկայունության, և դա որոշակիորեն փոխում է մեր պատկերացումները, թե մենք ինչ ակնկալիքներ կարող ենք ունենալ 100-ամյա տարելիցին՝ Հայկական հարցի լուծման հետ կապված: Իսկ դրա մասին երբևիցե ինչ-որ բան լսե՞լ եք, ինչ-որ մեկը պետական ամբիոնից դրա մասին խոսե՞լ է: Այնպիսի տպավորություն է, որ ամեն ինչ նույնն է, մենք էլ շարունակում ենք հարյուրամյակ նշել: Մինչդեռ, երբ կոնտեքստը փոխվում է, իրադարձության իմաստն էլ է փոխվում: Այսօր՝ հայկական ցեղասպանությունից հարյուր տարի անց, մենք ականատեսն ենք դառնում Մերձավոր Արևելքի 14 միլիոնանոց քրիստոնյա բնակչության, այդ թվում նաև հայության նկատմամբ կիրառվող մասսայական բռնարարքների և տեղահանության: Ինչո՞ւ Հայաստանը, որը արևելաքրիստոնեական ժողովուրդներից միակն է, որն հանդիսանում է միջազգային իրավունքի սուբյեկտ, և որը պատմականորեն ներկայացնում է ողջ արևելյան քրիստոնեությունը Երուսաղեմում, չի բարձրացնում ՄԱԿ-ում այս հարցը: Ինչո՞ւ այս հույժ ակտուալ համատեքստի մեջ չի ներկայացվում այն, ինչ տեղի ունեցավ մեզ հետ 100 տարի առաջ:

– Պարո՛ն Չուգասզյան, Ձեր բարձրացրած հարցերի պատասխանները պետք է հնչեցվեին, պատասխաններ փնտրվեին ո՞ր մակարդակում՝ գիտական, դիվանագիտական, սփյուռքի՞ …

– Բոլոր մակարդակներում: Դժբախտաբար, այսօր այնքան ցածր է Հայաստանի ներկայացուցչության մակարդակը և որոշումներ կայացնողները այնքան անձեռնահաս և ապազգային մարդիկ են, որ այս հարցերը չեն բարձրացվում: Այսինքն՝ ինքնիշխանության խնդիրը դառնում է մեր համար մեկ խնդիրը: Որպեսզի մենք Ցեղասպանության հարյուրամյակի խնդրին մոտենանք ըստ հարկի, մենք, նախ, ինքնիշխանության խնդիր պիտի լուծենք: Եթե մենք չենք հասկանում՝ ինչ է մեր շուրջը կատարվում, չունենք արտաքին հարաբերություններ վարելու կարողություն, ապա անիմաստ է խոսել 100-ամյակից սպասվող ակնկալիքների մասին:

-Այսինքն՝ ակնկալում եք, որ հարյուրամյակին կլինեն միջոցառումներ, բայց ոչ բովանդակային քննարկումներ, լուծումներ։
-Ես սպասելիքներ չունեմ, որովհետև արդեն իսկ վարչախմբի ներկայացուցիչների կողմից հայտարարվել է, որ 100-ը 101-ից տարբերություն չունի, 100-ը ինչ-որ մի կարևոր բան չէ, որ 100-ի ժամանակ ոչ մի հարց չի լուծվելու: Եթե նման խոսք է՝ ասվում, դրանից հետո ինչ ակնկալիք:

-Դե , հնարավոր է, որ դա ներկայացվի, որ 100-ից հետո էլ հետևողական լինենք, նաև 101-ին:
-Հարցը հետևողականության խնդիրը չէ, այլ Հայ դատի խնդրի նկատմամբ մեր վերաբերմունքի որակական փոփոխությունը: Աշխարհը այլևս այն չէ, որում վերջին 50 տարիներին տարին մեկ՝ ապրիլի 24-ին մենք նշում էինք Հայոց ցեղասպանության տարելիցը: Եվ 100-ամյակը լավագույն առիթն է՝ վերագնահատելու այդ փոփոխված միջազգային կոնտեքստը և ճշտելու մեր ռազմավարությունը: Ինքնիշխանություն չունենալու դեպքում ավելորդ են սպասումները:

-Իսկ ի՞նչ գիտեք, գուցե, դիվանագիտական խողովակներով նման աշխատանքներ տարվո՞ւմ են:
-Ես խոսում եմ ոչ թե գաղտնի դիվանագիտական խողովակների մասին, ու անգամ այդ իմաստով պետք է հասկանալ, որ 21-րդ դարում ՝«Վիկիլիկսի» և Սնոուդենի աշխարհում դիվանագիտական գաղտնիքները այլևս պահելը շատ բարդ խնդիր է:

-Այսինքն՝ խոսում եք այն մասին, որ պետք է նոր հայեցակարգ մշակվեր, ներկայացվեր:
-Ես խոսում եմ այն մասին, որ աշխարհում նոր իրավիճակ է և այդ նոր իրավիճակին համապատասխան նոր մոտեցում պետք է լիներ, և 100-ամյակը դա անելու լավագույն առիթը պետք է լիներ: Ասածս չի նշանակում, որ 100-ամյակին, Հայոց ցեղասպանության հարցին լուծում էր տրվելու, բայց պետք է ռազմավարություն՝ նոր կոնտեքստի մեջ:

-Իսկ, միգուցե, 2013-ին Նախագահ Սերժ Սարգսյանի սեպտեմբերի 3-ի հայտարարությունը հենց այդ նոր կոնտեքստի՞ց էր բխում:
-Այդ հարցը լո՞ւրջ եք տալիս…

-Ասում եմ՝ գուցե դա առաջին քա՞լն էր, գուցե կա՞ Ձեր նշած ռազմավարությունը:
– Իսկ դուք վստա՞հ եք, որ Եվրասիական միությունը թուրքական երկրների միություն չի դառնա: Մեզ ասվել է, որ դա մեր անվտանգության խնդիրն է լուծում, բայց այդ միությանը միանալու հայտարարությունից հետո մեր սահմանների վրա լարվածությունը աճել է: Եթե անվտանգություն պետք է ապահովվեր, ապա մենք պետք է ավելի խաղաղ վիճակ ունենայինք:

-Իսկ 100-ամյա տարելիցը նշելիս մեր բարոյահոգեբանական մթնոլորտի՞ մասին ինչ կասեք:
-Մենք հիմա պետք է ոչ թե դժգոհենք բարոյահոգեբանական մթնոլորտից այլ այն փոխենք: Իսկ այն փոխվում է, երբ ժողովուրդը դիմադրում է և հասկանում, թե ինչպես պետք է լավացնի իր վիճակը: Խնդիրը մտահոգ բոլոր հայրենասեր ուժերի հարթակ ստեղծելու մեջ է, որը կդառնա ինքնիշխանության կրողը: Հայաստանում կա մեկ հարց, դա ինքնիշխանության վերականգնման հարցն է: Հենց մարդիկ միավորվեցին այս հարցի շուրջ, կտրուկ փոխվելու է վիճակը: Եթե դու շվարած վիճակում ես, թմրած վիճակում ես, ու սպասում ես, որ ինչ-որ մեկը ինչ-որ բան պետք է անի, ապա դատապարտված ես … Միայն մեզնից է կախված մեր վերաբերմունքը մեր վիճակին:

Աղբյուրը՝ tert.am

Share Button